Bahar Donları Nedir? Çözümleri Nelerdir?

  

Mart ayı benim için birçok anlamda yeşerme ayıdır. Ama aynı zamanda zorluklarla mücadele ayıdır. Umutlar yeşerir, duygular yeşerir ve bitkiler yeşerir… Tüm bunlar hiç de kolay olmaz. Kocaman, soğuk ve karanlık bir kış döneminden çıkmak; üşümekle üşümemek arasında kalmak; tomurcuklar patlasın mı patlamasın mı diye mücadele ederken yeni bir sezona hazırlanmak…

Bizler kıştan bahara girerken zorlanırken bitkiler de aynı zorlukları yaşayabilirler. Bizler sıkıntılarımızı dile getirebilirken bitkiler maalesef bunu yapamazlar. İşte tam bu sırada doğadan verim almak isteyen insanoğlunun aklı devreye girer ve bitkilerin korunması için önlem alır. Çünkü insan doğanın bir parçası olduğunu hatırladıkça onu korumanın aslında kendini korumak olduğunu yıllar içinde anlamıştır. İşte bu düşünceden sebep köklerin ani dondan korumak, toprağın nemini ve sıcaklığını dengelemek için çeşitli yöntemler geliştirilmiştir.

Önce gelin isterseniz bahar ayında bitkiler neden zorlanır ona bir göz atalım.  Kış mevsiminin sonu ile bahar mevsiminin başında hava akımlarından kaynaklı başlıca iklim riski olan don olayı sıklıkla gerçekleşir. Bazı yıllarda daha rahat geçen bu dönem bazı dönmelerde ise tüm ürünleri vuracak ve ekonomik dengeleri alt üst edecek kadar kuvvetli olur.

Bahar donlarını ikiye ayırarak anlatabiliriz. Bunlardan ilki radyasyon donu diğeri de adveksiyon donudur. Radyasyon donu, açık ve durgun gecelerde yeryüzünün ısı kaybı sonucu oluşur. Adveksiyon ise soğuk hava kütlesinin rüzgarla bölgeye

RADYASYON DONU                ADVEKSİYON  DONU

(soğuma yüzeyden)                          (soğuk hava girişi)

        ↑  ↑  ↑                                             →→→→→→→

   ısı kaybı (gece)                               soğuk hava akışı

  üst hava daha sıcak                         tüm profil soğuk

  soğuk yüzey tabakası                     soğuk yüzey tabakası

   ↓  ↓  ↓  ↓                                                ↓  ↓  ↓  ↓

   bitki donu                                        bitki donu

    toprak                                              toprak

Açıklama: Radyasyon donunda yüzey ısı kaybı ile alt tabaka soğur, adveksiyon donunda soğuk hava kütlesi tüm atmosfer profilini soğutur.

İlkbahar aylarında meydana gelen geç donlar, tarım sektöründe en tehlikeli don çeşitlerindendir. Genellikle bu donlar çiçeklenme dönemine denk gelmektedir. Uzun sürmesi ve ani oluşması durumu felaket boyutuna taşıyabilir. Bu nedenle etkili mücadele yöntemlerinin tamamını bilmekte fayda vardır.

Ülkemizde Marmara ve Ege kıyılarında radyasyon donu olasılığı daha yüksektir. Doğu Anadolu’da her iki don şekli de oluşabilmektedir. Akdeniz kıyıları ise bu konuda biraz daha şanslıdır. Don olayı bu bölgede daha nadir görülür ve oluştuğunda genellikle zayıf radyasyon donu şeklinde gerçekleşir.

Çözümü var mı? İşte detaylar.

Öncelikle korumaya alacağımız alanı ve bölgede hangi tip don riskinin baskın olduğunu doğru analiz emek gerekir. Bahçenizin ya da tarlanızın büyüklüğü risk karşısında hangi koruyucu önlemin  alnıması gerektiğini beliler. 

Aktif Don Olayı İle Mücadele Yöntemleri

✅Bahçe veya tarla ısıtma sistemleri

✅Üstten sulama sistemleri

✅Rüzgar (fan) sistemeri

Bahçe ısıtma sistemlerinin amacı, don gecelerinde bahçe havasının sıcaklığını birkaç derece yükselterek bitki dokusunu 0 °C civarında tutmaktır. Bahçe veya tarla ısıtması; don mumları, soba veya gazlı ısıtıcılar gibi uygulamalarla gerçekleştirilebilir. Bu sistemler özellikle radyasyon donlarında hava sıcaklığını yaklaşık 2–5 °C artırabilir. Ancak rüzgârın artması durumunda ısıtmanın etkinliği azalır. Bu nedenle don gecelerinde meteorolojik koşulların dikkatle izlenmesi ve sürekli gözlem yapılması gerekir.

Üstten sulama tekniğinin amacı, suyun donarken açığa çıkardığı gizli ısıdan yararlanmaktır. Bitki yüzeyinde buz oluşumu sırasında sıcaklık yaklaşık 0 °C civarında sabit kalır. Bu yöntem 4–6 °C’ye kadar koruma sağlayabilen en güvenilir aktif donla mücadele sistemidir ve hem radyasyon hem de adveksiyon donlarında etkilidir. Sulama, don süresi boyunca kesintisiz sürdürülmeli ve buz çözülmeden önce kesinlikle durdurulmamalıdır.

Rüzgâr makineleri, radyasyon donlarında 1.5–3 °C düzeyinde koruma sağlayabilir ve yaklaşık 4–6 ha alanı etkileyebilir. Ancak adveksiyon donlarında ve rüzgârlı koşullarda etkinliği sınırlıdır.

Dikkat: Tüm aktif donla mücadele uygulamaları belirli riskler içerir. Bahçe ısıtma sistemlerinde yangın tehlikesi, gece işçiliği gereksinimi ve yakıt maliyetleri söz konusudur. Yangın riski uygun yerleştirme, alan temizliği ve gece gözetimi ile azaltılabilir; ancak işletme maliyetleri genellikle yüksektir.

Konunun daha iyi anlaşılması için bölgesel uygulama örnekleri verilebilir. Marmara Bölgesi, radyasyon donlarının yaygın olduğu alanlardan biridir. Özellikle gece yarısından sonra sabaha karşı oluşan radyasyon donlarına karşı ısıtma ve fan sistemlerinin birlikte kullanılması hem etkili hem de nispeten ekonomik bir çözümdür. İç Anadolu Bölgesi’nde ise sıcaklığın −4 °C’nin altına düştüğü koşullarda ürünleri korumak için en güvenilir sistem üstten sulama sistemidir.

Her zaman söylediğim gibi coğrafi konuma  ve o bölgenin iklim şartlarına göre ürün yetiştirmeliyiz. Meteorolojik verileri çok iyi takip edip gerekli önemleri almalıyız. Teknik olarak zamanında yapılan  yatırımlar sonraki yıllardaki oluşabilecek riskleri minimuma inderecek.  

Mart ayı nasıl ki biz  insanların içinde yeni başlangıçların filizlendiği bir zaman ise, bitkiler için de hayata tutunma mücadelesinin en hassas dönemidir. Soğuğa karşı korunmuş bir tomurcuk, aslında emeğin hâlidir. Bu yüzden  bitkiyi korumak ve iklimle uyumlu üretmek yalnızca bir tarım gerekliliği değil, yaşamla kurduğumuz bağın da bir ifadesidir. Her yeşeren dal, tüm zorluklara rağmen devam eden hayatımızın  güçlü bir anlatımıdır.

Önemli Not; Öğrencilik yıllarında ve zaman içinde   edindiğim bilgilerden özümsediğim ve günlük hayatımıza uyarlanabilecek olanları sizlere kendi cümlelerimle aktarıyorum.  İzinsiz kopyalanamaz.

Bu blogda kullanılan görsellere üyesi olduğum tasarım platformundan yasal olarak alınıp sayfaya adapte edilmiştir. Ayrıca tüm görselleri  yine aynı platform üzerinden kendim tasarladım

 yöntem üstten sulama sistemidir.